21. Hafta Yazma Konuları: Dilimiz Kim Olduğumuzu Anlatır mı?

Dil yalnızca iletişim kurduğumuz bir araç değildir; düşüncelerimizi şekillendiren, duygularımızı taşıyan ve kim olduğumuzu anlatan güçlü bir yapıdır. YAZBEG’le 36 Hafta 36 Görevin 21. haftasında öğrencilerin dil farkındalığı geliştirmelerini, kelimelerle kurdukları kişisel bağı keşfetmelerini ve dünyayı büyük ölçüde kullandıkları dil aracılığıyla anlamlandırdıklarını fark etmelerini hedefliyoruz. 21 Şubat Dünya Anadili Günü’nden ilhamla bu hafta öğrencileri kelimelerin gücü üzerine düşünmeye ve dil ile düşünce arasındaki ilişkiyi sorgulamaya davet ediyoruz.

🟢 İLKOKUL

Görev: Bir Kelimenin Hikâyesi

Öğrenci Yönergesi:
Senin için çok özel olan bir kelimeyi düşün. Bu kelime; bir duygu, bir hitap şekli ya da duymayı sevdiğin bir söz olabilir.

Bu kelimeyi sana kim söylüyor? Bu kelimeyi duyduğunda nasıl hissediyorsun?

Seçtiğin kelimenin yer aldığı kısa bir hikâye yaz.

Düşünmen İçin İpuçları:

• Bu kelimeyi neden seçtin?
• Sana kimi ya da neyi hatırlatıyor?
• Bu kelime olmasaydı ne hissederdin?

Öğretmen Açıklaması

Amaç:
Bu etkinlik, öğrencilerin kelimelerle kurdukları duygusal bağı fark etmelerini ve dilin kişisel anlamlar taşıyabileceğini keşfetmelerini amaçlar.

Yöntem:
Derse “En sevdiğin kelime hangisi?” sorusuyla başlanabilir. Öğrencilerden kelimelerini paylaşmaları istendikten sonra yazma sürecine geçilir.

İpucu:
Öğrencileri “doğru kelimeyi bulma” baskısından uzak tutun. Amaç, kelimenin onlar için taşıdığı anlamı keşfetmeleridir.

🟡 ORTAOKUL

Görev: Tek Bir Kelime Yeter mi?

Öğrenci Yönergesi:
Bazen tek bir kelime insanın hayatında iz bırakabilir. Birini cesaretlendiren, umut veren ya da bakış açısını değiştiren bir kelime düşün.

Bu kelimenin bir karakter üzerindeki etkisini anlatan bir hikâye yaz. Bu kelime karakterin neyi fark etmesini sağladı? Onu nasıl değiştirdi?

Düşünmen İçin İpuçları:

• Karakter bu kelimeyi kimden duydu?
• Söylendiği an neden önemliydi?
• Karakterin düşünceleri nasıl değişti?
• Bu kelime yeni bir karar almasına yol açtı mı?
• Bu değişim karakterin hayatını nasıl etkiledi?

Öğretmen Açıklaması

Amaç:
Bu görev, öğrencilerin dilin insanlar üzerindeki etkisini fark etmelerini ve küçük bir ifadenin büyük değişimlere yol açabileceğini düşünmelerini destekler.

Yöntem:
Yazma öncesinde “Hayatında iz bırakan bir sözü ve onu ilk duyduğun anı hatırlıyor musun?” sorusu üzerine kısa bir sohbet yapılır.

İpucu:
Öğrencileri yalnızca kelimeye değil, kelimenin yarattığı değişime odaklanmaları için yönlendirin.

🔴 LİSE

Görev: Kelimeler mi Fakirleşiyor, Düşünce mi?

Öğrenci Yönergesi:
Günlük konuşmalarımızda bazı kelimeleri farkında olmadan çok sık kullanırız. “Aynen”, “yani”, “hani”, “şey”, “net” gibi ifadeler bazen iletişimi kolaylaştıran pratik araçlara dönüşür; bazen de düşüncelerimizi derinlemesine ifade etmemizin önüne geçebilir.

Dilimiz mi giderek sadeleşiyor, yoksa düşüncelerimizi anlatmak yerine hazır kelimelere mi sığınıyoruz?

Bu sorudan yola çıkarak düşünsel bir metin yaz. Günlük dilde sık kullanılan ifadelerin iletişimimizi nasıl etkilediğini, düşünce üretmemizi kolaylaştırıp kolaylaştırmadığını ve kendimizi anlatma biçimimizi değiştirip değiştirmediğini tartış.

Düşünmen İçin İpuçları:

• İnsanlar bazı kelimeleri neden bu kadar sık kullanır?
• Bu kelimeler iletişimi hızlandırır mı yoksa yüzeyselleştirir mi?
• Daha az kelime kullanmak düşünmeyi de sınırlar mı?
• Kendimizi ifade edecek doğru kelimeyi bulamadığımızda ne yaparız?
• Dilimiz değiştikçe düşünme biçimimiz de değişir mi?

Öğretmen Açıklaması

Amaç:
Bu etkinlik, öğrencilerin dil alışkanlıklarını fark etmelerini, dil ile düşünce arasındaki ilişkiyi sorgulamalarını ve eleştirel bir bakış açısıyla gerekçeli bir metin oluşturmalarını amaçlar.

Yöntem:
Derse öğrencilerin günlük hayatta sık duydukları kelimeler üzerine kısa bir beyin fırtınasıyla başlanabilir. Tahtaya tekrar edilen ifadeler yazıldıktan sonra “Bu kelimeler olmasaydı konuşmalarımız nasıl olurdu?” sorusu tartışmaya açılabilir. Ardından öğrenciler metinlerini planlayarak yazmaya geçerler.

İpucu:
Öğrencileri seçtikleri kelimeleri yalnızca eleştirmeye değil, bu ifadelerin neden yaygınlaştığını da düşünmeye yönlendirin. Amaç yargılamak değil, dil ve düşünce arasındaki bağı fark etmektir.

Aysun Yağcı